Liban (arab. لبنان Lubnan, Republika Libańska ) – państwo w zachodniej Azji, na obszarze Bliskiego Wschodu, nad Morzem Śródziemnym graniczące z Syrią i Izraelem.
| لبنان Republika Libańska |
|||||
|
|||||
| Hymn: Koullouna Lilouataan | |||||
 |
|||||
| Język urzędowy | arabski | ||||
| Stolica | Bejrut | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Michel Sulaiman | ||||
| Szef rządu | premier Saad Hariri | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
160. na świecie 10 452 km² 2,1% |
||||
| Liczba ludności (2007) • całkowita • gęstość zaludnienia |
125. na świecie 3 925 502▲ 375,5 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | funt libański (LBP) | ||||
| Niepodległość | od Francji 22 listopada 1943 |
||||
| Religia dominująca | islam | ||||
| Strefa czasowa | UTC +2 - zima UTC +3 - lato |
||||
| Kod ISO 3166 | LB | ||||
| Domena internetowa | .lb | ||||
| Kod samochodowy | RL | ||||
| Kod telefoniczny | +961 | ||||
 |
|||||
Spis treści |
edytuj Pochodzenie nazwy
Nazwa Liban (w standardowym języku arabskim "Lubnān"; "Lebnan" albo "Lebnèn" w lokalnym dialekcie) ma swoje źródło w semickim "LBN", które łączy się z kilkoma słowami bliskoznacznymi w różnych językach, takimi jak biały czy mleko[1]. Stanowi to odniesienie do pokrytych śniegiem Gór Libanu. Takie określenia zostały znalezione w 3 z 12 tablic Eposu o Gilgameszu, w tekście znalezionym w ruinach starożytnego miasta Ebla oraz w Bilbii[2]. Słowo Liban jest również wspomniane 71 razy w Starym Testamencie[3][4].
edytuj Informacje podstawowe
- Stolica: Bejrut (1,5 mln mieszkańców)
- Język urzędowy: arabski (dodatkowy francuski)
- Podział administracyjny: 5 muhafaz
- Ustrój: republika parlamentarna, na czele państwa stoi prezydent wybierany co 6 lat, władzę ustawodawczą sprawuje jednoizbowy parlament złożony z 128 członków (po 64 chrześcijan i muzułmanów), wybierany na 4 lata,
- Waluta: funt libański (1500 LL = 1$)
- Główne miasta: Trypolis, Zahla, Sydon, Baalbek, Tyr
- Główne rzeki: Litani, nadto źródła Asi (Orontesu) i Jordanu
- Główne narodowości: 82,6% Libańczyków, 9,6% Palestyńczyków, ponadto Syryjczycy, Kurdowie i inni
- Główne wyznania: 59,7% muzułmanie (w tym druzowie) 39% chrześcijanie (w tym maronici), inne wyznania 1,3%[5]. Stanowiska państwowe i rządowe obsadzane są według klucza wyznaniowego: prezydent - chrześcijanin maronita, premier - muzułmanin sunnita, przewodniczący parlamentu - muzułmanin szyita, równy podział tek ministerialnych, wyższych stanowisk w administracji państwowej oraz miejsc w parlamencie między przedstawicieli ludności muzułmańskiej i chrześcijańskiej.
edytuj Geografia
- Ukształtowanie terenu: Powierzchnia górzysta, z wyjątkiem pasa nizin nadbrzeżnych; równolegle do wybrzeży dwa pasma górskie Liban i Antyliban (najwyższy szczyt Kurnat as-Sauda 3083 m n.p.m.), oddzielone tektoniczną doliną Bekaa (dł. ok. 150 km);
- Klimat podzwrotnikowy śródziemnomorski; na wybrzeżu średnia temperatura w styczniu 13 °C, w lipcu 28 °C, w górach, na wys. ok. 1000 m odpowiednio 6 °C i 22 °C, roczny opad 600 - 3000; pora sucha od czerwca do września.
- Roślinność: uboga, głównie zarośla makchia, stepy, łąki górskie; niewielkie obszary leśne (w tym resztki słynnych lasów cedrowych)
edytuj Ustrój polityczny
Liban jest republiką demokratyczną parlamentarno-gabinetową. Głową państwa jest prezydent wybierany na 6-letnią kadencję przez Zgromadzenie Narodowe. Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego (unikameralnego) parlamentu liczącego 128 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych co cztery lata. Władzę wykonawczą sprawuje rząd z premierem mianowanym przez prezydenta. Władza sądownicza jest sprawowana przez niezawisłe sądy.
edytuj Gospodarka
Przed wybuchem konfliktu palestyńskiego wysoko rozwinięty kraj arabski, nazywany Szwajcarią Bliskiego Wschodu, po wybuchu wojny domowej lat 70. upadek gospodarczy, w latach 90. stopniowa odbudowa gospodarki.
- Przemysł: metale szlachetne, biżuteria , odzieżowy, chemiczny, elektrotechniczny, przetwórstwo ropy naftowej, żelaza i aluminium; rolnictwo, turystyka;
- PKB: 42,27 mld USD (2007 r.)
- PKB na 1 mieszk. 11,300 USD (2007 r.)
- Udział w PKB: rolnictwo - 5,1%, przemysł - 19%, usługi - 76%
- Bezrobocie: 20% (dane z 2006)
- Wzrost PKB: 4% (2007 r.)
edytuj Historia
W starożytności na terenie Libanu znajdowała się Fenicja, od VII w. p.n.e. kolejno pod panowaniem Asyrii, Babilonii, Persji, Macedonii, Ptolemeuszy, Seleucydów. W latach 64 p.n.e. - 63 p.n.e. wchodzi w skład rzymskiej prowincji Syrii; po rozpadzie cesarstwa rzymskiego w 395 należy do Bizancjum, w VII wieku obszar podbity przez Arabów zjednoczonych w ramach kalifatu, następnie we władaniu kolejno Tulunidów, Ichszydydów i Fatymidów. W latach 1098-1291 zajmowany przez krzyżowców, następnie zdobyty przez Mameluków z Egiptu, w XVI wieku część imperium osmańskiego, od 1861 autonomia w obrębie państwa tureckiego, podczas I wojny światowej Liban był okupowany przez Francuzów i Wielką Brytanię. Od 1920 na mocy postanowień konferencji w San Remo należał wraz z Syrią do terytorium mandatowego Francji przekształconego w 1926 w republikę. W 1941 ogłoszenie formalnej niepodległości, uznanej w 1943.
Liban jest państwem współzałożycielem Ligi Państw Arabskich i członkiem ONZ.
W latach 1975-1990 wojna domowa pomiędzy muzułmanami a chrześcijanami, w trakcie której doszło do interwencji zbrojnej i okupacji Libanu przez Syrię (2 listopada 1975 - 25 kwietnia 2005). W ostatnim okresie wojny z Syrią (1988-1990) na czele chrześcijan jako tymczasowy prezydent stał generał Michel Aoun, który został jednak pokonany i zmuszony do emigracji (powrócił do kraju bezzwłocznie po wycofaniu się wojsk syryjskich w 2005). W trakcie wojny dwukrotna interwencja zbrojna Izraela w latach 1978 i 1982 (w efekcie dwukrotna okupacja południowego Libanu: 14 marca - 13 czerwca 1978 i 6 czerwca 1982 - 22 maja 2000). Jednocześnie od 1978 w południowym Libanie stacjonuje misja pokojowa ONZ, czyli wojska UNIFIL.
14 lutego 2005 były premier Libanu, Rafiq Hariri został zamordowany. Wywołało to masowe demonstracje opozycji, która oskarżyła Syrię o to zabójstwo. Syria zaprzeczyła tym oskarżeniom. Protesty te określono jako "cedrowa rewolucja". Pod wpływem protestów oraz nacisków ONZ i krajów arabskich, Syria wycofała swoje wojska z Libanu 25 kwietnia 2005. W maju-czerwcu 2005 blok antysyryjski wygrał wybory, następnie 19 lipca 2005 władzę objął nowy rząd, którego premierem został Fouad Siniora, co stało się zwieńczeniem "cedrowej rewolucji". Liban stał się ponownie, po niemal 30 latach syryjskiej okupacji, w pełni wolnym państwem.
W okresie 12 lipca - 8 września 2006 ponowny atak wojsk izraelskich na Liban w odwecie za porwanie dwóch izraelskich żołnierzy oraz ostrzał Izraela pociskami Katiusza przeprowadzony przez Hezbollah z baz w południowym Libanie i w efekcie kolejna okupacja południowego Libanu przez Izrael (22 lipca - 1 października 2006).
14 października 2008 Syria uznała niepodległość Libanu i nawiązała z nim stosunki dyplomatyczne.
edytuj Zabytki
- Liczne ruiny sięgające czasów fenickich
- Ruiny starożytnego miasta Baalbek
edytuj Religia (2000)
- Islam – 59,76%
- Katolicyzm – 22%
- Prawosławie – 8,96%
- Druzowie – 7%
- Protestantyzm – 0,72%
- Świadkowie Jehowy – 0,21%[6]
edytuj Podział administracyjny
Liban jest podzielony na 6 gubernatorstw (Mohafazas) które z kolei dzielą się na 25 dystryktów (Cazas) nie wliczając Bejrutu.
| Gubernatorstwo | Powierzchnia | Populacja (2001) | Stolica |
|---|---|---|---|
| Bejrut | 19,6 km² | 430 000 | Bejrut |
| Dżabal Lubnan | 1968,3 km² | 1 606 000 | Babda |
| Asz-Szamal | 2024,8 km² | 860 000 | Trypolis |
| Al-Bika | 4160,9 km² | 575 000 | Zahla |
| An-Nabatija | 1098,0 km² | 293 000 | An-Nabatija |
| Al-Dżanub | 929,6 km² | 503 000 | Sydon |
| Liban | 10 201,2 km² | 4 267 000 | Bejrut |
Przypisy
- ↑ Joumana Medlej, "The Mountain", 15 grudnia 2006
- ↑ Antoine Harb (2004),"Lebanon: A Name through 4000 Years", 1 listopada 2006
- ↑ Christian World News, "Lebanon Historically Linked to the Bible", 21 lutego 2007
- ↑ Roger Yazbeck, "Lebanon was mentioned 71 times in the Holy Bible...", 21 lutego 2007
- ↑ CIA The World Factbook, dostęp: 21.05.2008,
- ↑ [1] Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka pt. "Operation World", oraz z innych źródeł.
edytuj Zobacz też
edytuj Linki zewnętrzne
|
|||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
|
|||||||||||