obiekt zabytkowy prawem chroniony
Zabytek – w języku potocznym jest to każdy wytwór działalności człowieka, będący świadectwem minionej epoki (pamiatką przeszłości), posiadajacy wartość historyczną, artystyczną, naukową lub emocjonalną, przy czym kryterium czasu powstania, choć najważniejsze, nie przesądza o zdefiniowaniu zabytku. Nauki humanistyczne, a w szczególności historia sztuki nie stworzyły jednej, uniwersalnej definicji zabytku przydatnej wszytskim naukom.
edytuj Zabytek w świetle prawa polskiego
Według ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zabytkiem jest nieruchomość (np. pojedynczy budynek, cmentarz, historyczny układ urbanistyczny lub krajobraz kulturowy) albo rzecz ruchoma (np. dzieło sztuki użytkowej, obraz, rzeźba, znalezisko archeologiczne – np. artefakt), ich części lub zespoły rzeczy, które są dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowią świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, a których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na swoją wartość artystyczną, naukową lub historyczną. Obiekty takie mogą być wpisane do rejestru zabytków prowadzonego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków.
Formami ochrony prawnej zabytków są:
- wpis do rejestru zabytków,
- uznanie za pomnik historii,
- utworzenie parku kulturowego,
- ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Z rejestru skreśla się otoczenie zabytku, w przypadku skreślenia z rejestru tego zabytku.
Dawniej, w latach 1961-1973, wartość danego zabytku w Polsce określała pięciostopniowa klasyfikacja (klasa 0 oraz klasy I-IV). Obecnie podział na klasy nie jest stosowany. Zasadniczo uważa się wszystkie zabytki za równie cennepotrzebne źródło, chociaż zabytki mające wyjątkową wartość prezydent RP może uznać za pomniki historii, a spośród nich z kolei najbardziej wartościowe mogą ubiegać się o umieszczenie na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
Obecnie obowiązuje podział na:
- zabytki nieruchome – nieruchomość, jej część (np. detal architektoniczny) lub zespół nieruchomości,
- zabytki ruchome – rzecz ruchoma, jej cześć lub zespół rzeczy ruchomych (np. kolekcja sztuki),
- zabytki archeologiczne – zabytek nieruchomy będący powierzchniową, podziemną lub podwodną pozostałością egzystencji i działalności człowieka, złożoną z nawarstwień kulturowych i znajdujących się w nich wytworów bądź ich śladów albo zabytek ruchomy, będący tym wytworem.
Zabytkiem przyrody (pomnikiem przyrody) określa się najczęściej szczególnie cenne drzewo, grupę drzew (park, las, aleję itp.) lub głaz narzutowy.
Wszystkie zabytki materialne (z dziedzin budownictwa, rzemiosła, sztuki, archeologii (dziedzictwo archeologiczne) i przyrody) łącznie z zabytkami kultury niematerialnej stanowią zasoby dziedzictwa kulturowego.
edytuj Zobacz też
edytuj Linki zewnętrzne
- Rejestr zabytków nieruchomych – Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków
- Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. Nr 162, poz. 1568)